26.04.2021, 08:33

Ermeni Tehciri ve Taktili hakkında birkaç not; Ne olmuştu?

Ermeni tehcirinin nasıl yapıldığı konusunda pek çok kitapta bilgi ve tanıklık vardır.

Tehcir sırasında Halep ve Konya valiliklerinde bulunan ve tehcirde İşlenen facialara karşı çıktığı için görevinden ayrılan ve istifa eden Mehmet Celal Bey, yaşadıklarını 1921 yılında Vakit gazetesinde anlatmıştır. Celal Bey, “Maksat imha etmekti ve imha ettiler” demekte ve dört yüz bin Ermeni’nin öldürüldüğünü yazmaktadır. Celal Bey, suçlu olanın Türkler değil, İttihat Terakki’nin Merkezi Umumisi olduğunu belirtmektedir. (Bu yazının yeni yazıya çevrilmiş biçimini 26-27 Nisan 2014 tarihli Radikal’de yayımlamıştım.)

Eski Tarım Bakanlarından Abidin Ege’nin Harp Günlükleri kitabından:

12 Ocak 1916 Halep Vilayeti-Raco’dan: Yollarda en çok tesadüf edilen bir şey varsa o da Ermeni ölüleridir. Bunlar yolun sağında ve solunda daima göze çarpıyor. Kimisini köpekler parçalıyor. … (Metin içinde üçüncü cümleyle dördüncü cümle arasında yer alan üç nokta buradan bir veya bazı cümlelerin çıkarıldığını düşündürüyor ancak kitapta bu konuda bir açıklama yok.) Bir kısmı da biraz toprakla örtülmüş, kokusu dışarıya vuruyor. Yolun iki cihetinde her birkaç yüz metrede bir kazılmış büyük çukurlara tesadüf olunuyor. Bunlar Ermeni ölülerini doldurmak için açılmış mezarlardır. Bu ölüleri buralara atıp üzerlerini biraz toprakla kapatıyorlar. Raco’da Ermen ölülerinden yapılmış oldukça büyük bir kabristan gördüm. Yollarda sefil bir halde göçebe halinde yaşayan birkaç kuruşa tren hattında kadın ve erkek çalışan Ermenilere tesadüf ettim. (Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2011 s. 133)

YÜCE DİVANA VERİLDİLER

Ermeni tehcirinde suç işleyenlerin ileri gelenleri cezalandırılmıştır. Daha savaş sırasında, faciaların ayyuka çıkması üzerine, bizzat tehcir kararını veren İçişleri Bakanı Talat Paşa, yüzlerce kişiyi cezalandırmış, ancak bunlar Ermeni mallarını zimmetlerine geçirmek gibi suçlarla itham edilmiş, bazı görevlilerin yerleri değiştirilmiştir.

Asıl cezalandırma girişimi İttihatçılardan oluşan Meclisi Mebusan tarafından yapılmıştır. Divaniye Mebusu Fuat Bey, 2 Kasım 1918’de verdiği dilekçede Savaş yıllarında kurulan Sait Halim Paşa ve Talat Paşa kabinelerinin Yüce Divan’da yargılanmasını istemiştir. (Ancak Talat Paşa ve bazı arkadaşlarının o gece yurt dışına kaçtığı anlaşılmıştır.)

Meclisteki Rum ve Ermeni mebuslar da 4 Kasım 19118 günü verdikleri önergede Rum ve Ermenilerin tehcirinde suç işleyenlerin cezalandırılmasını istemişlerdir. Verdikleri bilgiye göre, savaş boyunca bir milyon Ermeni, 350 bin Rum öldürülmüş, Amele Taburlarında 250 bin kişi açlık ve yoksulluktan ölmüş, 250 bin kişi sınır dışı edilmiştir.

Meclis, dilekçeyi Beşinci Şubeye havale etmiş, Şube, her iki hükümette Şeyhülislamlar dâhil görev alan bakanları davet ederek tek tek sorgulamıştır. 10 maddeden oluşan suçlamaların ikisi Ermeni tehciriyle ilgilidir ve bugünkü dille şöyledir: “Bir takım çetelere yardım ederek yurt içinde ırz, mal ve cana saldırmak”, Hukuk kanunlarına ve insanlığa, özellikle anayasanın ruhuna, açık hükümlerine, yasalar ve emirnameler çıkararak memleketi bir facialar sahnesine dönüştürmek.” (Harp Kabinelerinin İsticvabı) Bu sorgu metinleri o tarihlerde kitap olarak yayımlanarak kamuoyuna da sunulmuştur.

Meclis kapatıldığı için bakanların Yüce Divan’da yargılanması mümkün olamamış ancak İstanbul’da kurulan Divanıharp 5 Temmuz 1919’da Enver, Talat, Cemal Paşalarla Doktor Nazım’ı yokluklarında idame mahkûm etmiştir. Sırf Tehcir ve taktil sorumlularını yargılamak üzere kurulan Divanıharplar da çeşitli idam ve hapis cezalarına çarptırılmıştır. Diyarbakır Valiliği sırasında 50.000 Ermeni’yi katletmekle suçlanan Doktor Reşit, tutukevinden kaçarak intihar etmiştir.

MUSTAFA KEMAL: “CEZALANDIRILSINLAR”

Damat Ferit hükümetinin istifasından sonra Anadolu Hareketiyle uzlaşan Ali Rıza Paşa Hükümeti’nin temsilcileriyle başında Mustafa Kemal Paşa’nın bulunduğu Hayati Temsiliyenin Amasya’da yaptıkları protokolün şu madde de yer almaktadır: “Tehcirde suç işleyenlerin kanunen cezalandırılması adlen ve siyaseten elzemdir” (Nutuk, belge 159)

Kâzım Karabekir Doğu’da Ermeniler üzerine askerî harekât için izin istediğinde Mustafa Kemal Paşa ilk verdiği yanıtlarda bu harekâtın “Yeni bir Ermeni katliamı gibi anlaşılacağı” gerekçesiyle karşı çıkmıştır.

DOĞU PERİNÇEK NE DİYORDU:

1973’te Mamak’ta görülen Doğu Perinçek başkanlığındaki Türkiye İhtilalci İşçi Köylü Partisi Davası’nın Savunması’nda konu şu cümlelerle ifade edilmişti: “Feodal komprador İttihat ve Terakki Hükümeti millî azınlıklar üzerinde baskı ve katliam politikası uyguladı. Doğu’da yüz binlerce Ermeni’yi katletti. Geri kalanları da yurtlarından sürdü.” (Savunma 4. Baskı, Aydınlık Yayınları 1992, s. 154) (26 Nisan 2021)

Yorumlar (0)
Günün Anketi Tümü
BUGÜN SEÇİM OLSA HANGİ PARTİYE OY VERİRSİNİZ?
BUGÜN SEÇİM OLSA HANGİ PARTİYE OY VERİRSİNİZ?
Namaz Vakti 27 Kasım 2022
İmsak 06:27
Güneş 07:57
Öğle 12:56
İkindi 15:23
Akşam 17:46
Yatsı 19:10
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 14 33
2. Rizespor 14 25
3. Boluspor 14 25
4. Pendikspor 13 24
5. Keçiörengücü 13 24
6. Samsunspor 13 23
7. Bodrumspor 14 22
8. Manisa FK 13 20
9. Sakaryaspor 15 19
10. Altay 14 18
11. Bandırmaspor 13 18
12. Adanaspor 14 17
13. Göztepe 13 17
14. Tuzlaspor 14 16
15. Erzurumspor 13 14
16. Altınordu 13 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 14 7
19. Denizlispor 14 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10
Takımlar O P
1. Barcelona 14 37
2. Real Madrid 14 35
3. Real Sociedad 14 26
4. Athletic Bilbao 14 24
5. Atletico Madrid 14 24
6. Real Betis 14 24
7. Osasuna 14 23
8. Rayo Vallecano 14 22
9. Villarreal 14 21
10. Valencia 14 19
11. Mallorca 14 19
12. Real Valladolid 14 17
13. Girona 14 16
14. Almeria 14 16
15. Getafe 14 14
16. Espanyol 14 12
17. Celta Vigo 14 12
18. Sevilla 14 11
19. Cadiz 14 11
20. Elche 14 4