Sözcü'ye operasyon, kayyum ve basın özgürlüğü tartışması… Geçmişte Sözcü Gazetesi'nde çalışmış bir gazetecinin gözünden Türkiye'de medyanın geleceği. Sözcü'ye operasyon: Hedef yalnızca bir medya kuruluşu mu, yoksa halkın haber alma hakkı mı?
Murat Aydın | Gazeteci-Yazar | aydınSes
Türkiye'de gazetecilik yapmak her geçen gün biraz daha zorlaşıyor. Haber yapmak, soru sormak, kamu adına hesap sormak ve iktidarın uygulamalarını eleştirmek neredeyse başlı başına bir risk alanına dönüşüyor. Şimdi de Türkiye'nin önemli medya kuruluşlarından Sözcü Grubu, sabahın erken saatlerinde düzenlenen polis operasyonu ve kayyum kararıyla gündemde.
17 Kasım sabahı Sözcü TV'nin kapısına dayanan polisler, televizyon binasında arama yaptı. Yönetim kadrosundan isimlerin gözaltına alındığı, Sözcü TV ile Sözcü.com.tr'ye kayyum atandığı bildirildi.
Bu gelişme yalnızca bir medya kuruluşunun yaşadığı hukuki süreç olarak değerlendirilemez. Çünkü mesele, Türkiye'de basının ne kadar özgür olduğu, gazetecilerin ne ölçüde bağımsız çalışabildiği ve toplumun farklı görüşleri ne kadar özgürce öğrenebildiği meselesidir.
Ben bu gelişmeye sıradan bir okur ya da uzaktan bakan bir gazeteci olarak yaklaşmıyorum. Geçmişte Sözcü Gazetesi'nde çalışmış, bu mesleğin mutfağını görmüş, haberin nasıl hazırlandığını, gazetecinin hangi sorumlulukları taşıdığını bilen biri olarak yaşananları büyük bir kaygıyla izliyorum.
Çünkü bir medya kuruluşunun başına gelenler, orada çalışan gazetecilerle sınırlı kalmaz. O kurumun haberlerini takip eden milyonlarca insanın haber alma hakkını da doğrudan ilgilendirir.
SÖZCÜ'YE YAPILAN OPERASYON NE ANLAMA GELİYOR?
Elbette hiçbir medya kuruluşu hukukun üzerinde değildir. Gazeteciler, medya patronları, yöneticiler ve siyasetçiler de hukuk karşısında hesap vermek zorundadır. Bir suç iddiası varsa elbette soruşturulmalıdır.
Ancak burada asıl sorulması gereken soru şudur:
Hukuk işletilirken neden basın kuruluşlarının geleceği, yayın politikaları ve kurumsal bağımsızlığı da tartışmanın merkezine yerleşiyor?
Bir soruşturma yürütülebilir. Deliller toplanabilir, şüpheliler ifadeye çağrılabilir ve yargı süreci işletilebilir. Fakat bir medya kuruluşunun yönetimine kayyum atanması, yalnızca hukuki bir işlem olarak görülüp geçiştirilemez.
Çünkü medya kuruluşları sıradan ticari işletmeler değildir. Onların toplum karşısında taşıdığı kamusal sorumluluk vardır.
Bir televizyon kanalının yönetiminin el değiştirmesi, haber merkezinin geleceği, gazetecilerin çalışma özgürlüğü ve yayın çizgisinin bağımsızlığı konusunda ciddi soru işaretleri doğurur.
Hele ki bu gelişme, daha önce başka medya kuruluşlarında yaşanan benzer müdahalelerin ardından geliyorsa, toplumun kaygı duyması son derece doğaldır.
GAZETECİLİK İKTİDARIN İSTEDİĞİNİ YAZMAK DEĞİLDİR!
Gazetecilik, iktidarın basın açıklamalarını yayımlamaktan ibaret değildir.
Gazeteci gerektiğinde iktidarı eleştirir, gerektiğinde muhalefetin yanlışlarını ortaya çıkarır. Kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığını araştırır, yolsuzluk iddialarının üzerine gider, toplumun merak ettiği soruları sorar.
Bir gazetecinin görevi, siyasi iktidarı memnun etmek değil, kamuoyunu doğru bilgilendirmektir.
Basın tarafsız olmalıdır. Ancak tarafsızlık, haksızlık karşısında sessiz kalmak değildir. Tarafsızlık, bir siyasi partinin yanında saf tutmak yerine gerçeğin yanında durabilmektir.
Doğruya doğru, yanlışa yanlış diyebilmektir.
Bugün iktidarın yanlışını yazan gazeteci yarın muhalefetin yanlışını da yazabilmelidir. Bir siyasi partinin eleştirilemez hale geldiği yerde gazetecilikten, sorgulamanın cezalandırıldığı yerde de demokrasiden söz edilemez.
Sözcü'nün yayın politikasını beğenmeyenler olabilir. Haberlerini eleştirenler, yorumlarına katılmayanlar çıkabilir. Bu, demokratik toplumun doğal bir parçasıdır.
Ancak bir medya kuruluşunun yayınları beğenilmiyor diye o kuruluşun bağımsızlığına gölge düşürecek uygulamalar normalleştirilemez.
Basının görevi iktidarın sözcülüğünü yapmak değil, gerektiğinde iktidara soru sorabilmektir.
FON DOSYALARI VE SİYASETİN GÖLGESİNDEKİ SORULAR
Türkiye'nin gündeminde yalnızca medya operasyonları yok. Kamuoyunda tartışılan fon dosyaları, finansal ilişkiler, siyasi bağlantılar ve çeşitli iddialar da var.
Özellikle Fon-Endeks yapılanması etrafındaki tartışmalar, Meclis gündemine taşınan sorular ve kamuoyuna yansıyan iddialar, medyanın araştırmacı gazetecilik görevini ne kadar önemli hale getirdiğini gösteriyor.
Bu dosyalarda AKP'li isimlerin de gündeme gelmesi, siyasi bağlantıların ve iddiaların araştırılmasını daha da önemli kılıyor.
Burada altını çizmek gerekiyor: Bir kişinin adının bir dosyada veya iddiada geçmesi, o kişinin suçlu olduğu anlamına gelmez. Herkes için masumiyet karinesi geçerlidir.
Ancak gazetecilik açısından da başka bir gerçek vardır: Siyasi kimliği, makamı veya yakınlığı ne olursa olsun, kamuoyunu ilgilendiren iddialar araştırılmalıdır.
Eğer bir fon dosyasında iktidara yakın isimlerle ilgili iddialar varsa bunlar da haberleştirilmelidir. Muhalefetten bir isim hakkındaki iddialar da aynı şekilde araştırılmalıdır.
Peki, medya bu dosyaları araştırdığında, siyasi bağlantıları sorguladığında ve kamuoyuna duyurduğunda ne olacak?
Gazetecinin görevi iddiaları örtmek değil, doğrulanabilir bilgileri ortaya çıkarmak, cevap bekleyen soruları gündemde tutmak ve ilgili taraflara söz hakkı vermektir.
Tam da bu nedenle bağımsız medya gereklidir. Sözcü Gazetesi yayına başladığı yıllarda bunu ilke olarak ortaya koymu ve bu ilke ile devam etmiştir.
Bir tarafta siyasi bağlantıları bulunan isimlere ilişkin iddiaların araştırılması, diğer tarafta bu iddiaları kamuoyuna taşıyan medya kuruluşlarının ağır müdahalelerle karşılaşması, toplumda ister istemez bir çifte standart tartışması yaratıyor.
Burada sorulması gereken şudur:
Gazeteciler, güçlü isimleri ve siyasi ilişkileri sorguladıkları için mi baskı altında kalıyor, yoksa herkes için eşit ve şeffaf bir hukuk mu işletiliyor?
Bu sorunun cevabı açık, belgeli ve kamuoyunu ikna edecek şekilde verilmelidir.
BASIN KURULUŞLARINI TERÖR ÖRGÜTÜ GİBİ GÖSTERMEK KİME NE KAZANDIRIR?
Üzerinde özellikle durulması gereken bir başka konu da medya kuruluşlarının ve gazetecilerin kamuoyu önünde nasıl konumlandırıldığıdır.
Bir gazetenin, televizyon kanalının veya gazetecinin yaptığı haber eleştirilebilir. Haber yanlışsa düzeltme istenebilir, kişilik hakları ihlal edilmişse hukuki yollara başvurulabilir. Suç iddiası varsa yargı süreci işletilebilir.
Ancak bir medya kuruluşunu, çalışanlarını ve gazetecilerini daha soruşturmanın başında toplumun gözünde bir suç örgütünün parçasıymış gibi göstermek ne kadar doğrudur?
Gazetecilik faaliyeti ile suç isnadı birbirinden ayrılmalıdır.
Bir gazetecinin haber yapması, bir televizyon kanalının iktidarı eleştirmesi veya bir gazetenin siyasi gelişmeleri farklı bir bakış açısıyla değerlendirmesi suç unsuru olarak görülemez.
Suç varsa bunun somut delilleri ortaya konulmalıdır. İddialar yargı önünde değerlendirilmelidir. Hiç kimse peşinen suçlu ilan edilmemelidir.
Basın mensuplarını itibarsızlaştırmak, bütün bir medya kuruluşunu şüpheli bir yapı gibi göstermek ve gazeteciliği kriminalize etmek, yalnızca o kurumun değil, Türkiye'deki bütün basın çalışanlarının üzerinde baskı oluşturur.
Bugün Sözcü'ye yönelen suçlamalar yarın başka bir gazeteyi, başka bir televizyon kanalını veya farklı görüşteki bir gazeteciyi hedef alabilir.
Bu nedenle mesele siyasi aidiyet meselesi değildir. Basın özgürlüğü, herkesin ortak güvencesi olmalıdır.
ÖZGÜR BASIN OLMADAN DEMOKRASİ OLMAZ
Bir ülkede demokrasi yalnızca sandık kurmakla ölçülmez.
Seçimlerin yanında özgür basın, bağımsız yargı, kuvvetler ayrılığı, ifade özgürlüğü ve hesap verebilir yönetim anlayışı da gerekir.
Gazeteler korkmadan yazabiliyor mu? Televizyonlar iktidara soru sorabiliyor mu? Gazeteciler haberleri nedeniyle tehdit edilmeden, baskı görmeden görev yapabiliyor mu?
Bu soruların cevapları, demokrasinin gerçek niteliğini ortaya koyar.
Bir ülkede gazeteciler yalnızca iktidarın beğendiği konuları konuşabiliyorsa, muhalif görüşler televizyon ekranlarından uzaklaştırılıyorsa, medya kuruluşlarının geleceği kayyum kararlarıyla belirsizleşiyorsa orada basın özgürlüğü açısından ciddi bir sorun var demektir.
Özgür basın, iktidarların hoşuna gitmeyen gerçekleri de yazabilmelidir.
Çünkü basın sustuğunda yalnızca gazeteciler susmaz. Yolsuzluk iddiaları daha az araştırılır, kamu kaynaklarının kullanımı daha az sorgulanır, vatandaşın sorunları daha az duyulur.
En önemlisi, halkın gerçekleri öğrenme hakkı zarar görür.
SÖZCÜ'NÜN YAYIN ÇİZGİSİNİ ELEŞTİRMEK BAŞKA, ÖZGÜRLÜĞÜNÜ SAVUNMAK BAŞKA!
Benim için mesele Sözcü'nün her haberine, her yorumuna katılmak değildir.
Bir medya kuruluşunun yayın çizgisi eleştirilebilir. Gazetecilerin haberleri tartışılabilir. Yanlış yaptıklarında eleştirilmelidirler.
Ancak bir yayın kuruluşunun özgürce yayın yapabilme hakkını savunmak için o kuruluşun her görüşüne katılmak gerekmez.
Bugün Sözcü'nün yanında durmak, yarın başka bir görüşteki medya kuruluşunun özgürlüğünü savunmaya engel değildir.
Hatta gerçek basın dayanışması tam da budur.
Bir gazeteciye yapılan haksızlığa, siyasi görüşüne bakmadan karşı çıkabilmektir. Bir medya kuruluşunun özgürlüğünü, yayın çizgisini beğenip beğenmemeye göre değerlendirmemektir.
Çünkü özgürlük yalnızca bizim gibi düşünenler için isteniyorsa onun adı özgürlük değildir.
İKTİDARA AÇIK SORULARIM VAR!
Bugün yaşanan gelişmeler karşısında iktidarın ve ilgili kurumların kamuoyuna açık, net ve tatmin edici cevaplar vermesi gerekiyor.
Sözcü TV ve Sözcü.com.tr'ye yönelik operasyonun bütün hukuki gerekçeleri nelerdir?
Kayyum kararının kapsamı ve dayanağı nedir?
Soruşturmanın konusu ile medya kuruluşunun yayın faaliyetleri arasında nasıl bir ilişki kurulmaktadır?
Bu süreçte çalışan gazetecilerin mesleki faaliyetleri ve haber merkezlerinin bağımsızlığı nasıl korunacaktır?
Ve en önemlisi, Türkiye'de farklı görüşleri temsil eden medya kuruluşları kendilerini güvende hissedebilecek midir?
Bu soruların cevabı yalnızca Sözcü çalışanları için değil, Türkiye'deki bütün gazeteciler ve milyonlarca vatandaş için önem taşıyor.
SON SÖZ: GAZETECİLİK SUSMAYACAK!
Ben geçmişte Sözcü Gazetesi'nde çalışmış bir gazeteci olarak bugün yaşananlara kayıtsız kalamam.
Bu yazıyı bir kurumun sözcülüğünü yapmak için değil, gazeteciliğin temel ilkelerini savunmak için kaleme alıyorum.
Sözcü'nün yayın politikasına katılan da olabilir, eleştiren de. Ancak hiç kimse bir medya kuruluşunun hukuki süreçler üzerinden yayın özgürlüğünün ve kurumsal bağımsızlığının tehlikeye girmesini sıradan bir gelişme olarak görmemelidir.
Hukuk herkese eşit uygulanmalı. Suç varsa delilleri ortaya konulmalı, yargılama adil biçimde yapılmalı. Ancak gazetecilik faaliyetleri hiçbir zaman siyasi hesaplaşmaların aracı haline getirilmemelidir.
İktidarlar gelip geçer. Siyasi partiler değişir. Bakanlar, milletvekilleri, belediye başkanları değişir. Ama basın özgürlüğü bir ülkenin geleceği açısından kalıcı bir değerdir.
Unutulmamalıdır ki gazetecinin görevi alkış tutmak değil, sorgulamaktır. Gerektiğinde eleştirmek, gerektiğinde itiraz etmek ve kamu adına hesap sormaktır.
Bugün Sözcü'ye yapılanı savunanlar, yarın kendi görüşlerine yakın bir medya kuruluşu aynı durumla karşılaştığında ne diyeceklerini de düşünmelidir.
Çünkü mesele Sözcü meselesi değildir.
Mesele Halk TV, Tele1 veya başka bir medya kuruluşu da değildir.
Mesele, Türkiye'de basının özgürce yaşayıp yaşayamayacağıdır.
Basın susturulursa toplumun sesi kısılır. Gazeteci korkarsa gerçekler karanlıkta kalır. Gerçekler karanlıkta kalırsa demokrasinin de nefesi kesilir.
Benim tarafım bellidir: Ne iktidarın ne muhalefetin, ne bir siyasi partinin ne de bir medya patronunun tarafındayım.
Ben gazeteciliğin, hukukun, adaletin ve halkın haber alma hakkının tarafındayım.
Çünkü özgür basın bir iktidarın lütfu değil, demokrasinin vazgeçilmez güvencesidir.
Gazetecilik susarsa, gerçekler kimin sesiyle konuşacak?
Murat Aydın
Gazeteci-Yazar
aydınSes